• Today is: Tuesday, January 26, 2021

၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒျပင္ဆင္ႏွင့္ တိုင္းရင္းသားရႈေတာင့္

Federal Journal
October09/ 2019

(သမိုင္းတစ္ေလွ်ာက္ တိုင္းရင္းသားမ်ား လိုလားခဲ့သည့္ ဖက္ဒရယ္ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ေဖာ္ထုတ္ၾကည့္ျခင္း)

ဆလိုင္း က်ဲအိုဘိ္ခ္ေထာင္

ကာယကံရွင္ တပ္မေတာ္ကိုယ္တိုင္က ျပင္ဆင္ရန္သေဘာတူၿပီးျဖစ္ေသာ ၂၀၀၈ အေျခခံဥပေဒကို ဖက္ဒရယ္ ဒီမိုကေရစီအဂၤါရပ္ႏွင့္အညီ ျပင္ဆင္ေျပာင္းလဲႏိုင္ရန္ လႊတ္ေတာ္တြင္း၊ လႊတ္ေတာ္ျပင္ပ လမ္းေၾကာင္းႏွစ္မ်ိဳးစလံုးျဖင့္ ႀကိဳးပမ္းလ်က္ရိွၾကသည္။ ၂၁ရာစုပင္လံုလမ္းေၾကာင္း မေရမရာျဖစ္သြားသည္က တစ္ေၾကာင္း၊ ၂၀၂၀ေရြးေကာက္ပြဲနီးလာသည္ကတစ္ေၾကာင္းေၾကာင့္၊ အႏိုင္ရပါတီက လႊတ္ေတာ္တြင္း လမ္းေၾကာင္းျဖင့္ ျပင္ဆင္ႏိုင္ေရးအတြက္ ပူးေပါင္းေကာ္မတီတစ္ရပ္ဖြဲ႔စည္းၿပီး လာမည့္ ဇူလိုင္လ ေနာက္ဆံုးထားကာ မူၾကမ္းျပဳစုႏိုင္ရန္ ႀကိဳးပမ္းလာသည္။ လက္ရိွျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္တြင္ တိုင္းရင္းသားပါတီ (၁၀)ပါတီမွ လႊတ္ေတာ္အမတ္(၅၇)ဦးခန္႔သာ ကိုယ္စားျပဳပါ၀င္ႏိုင္ၿပီး၊ အျခားတိုင္းရင္းသား လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႔အစည္းမ်ားလည္း ပါ၀င္ႏိုင္ခြင့္မရိွသည့္ ဤလႊတ္ေတာ္တြင္း ေျခ-ဥျပင္ဆင္ေရး လမ္းေၾကာင္းသည္ တိုင္းရင္းသားအခြင့္အေရးကို မည္မွ်ထည့္တြက္စဥ္းစားေဆာင္ရြက္ႏိုင္မည္နည္း။ အားလံုးသိရိွသည့္အတိုင္း တိုင္းရင္းသားပဋိပကၡသည္ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒျပသနာျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ တိုင္းျပည္၏ ဖြဲ႔စည္းပံုအျခခံဥပေဒတည္ေဆာက္/ျပင္ဆင္ေရး သမို္င္းအခ်ိဳးေကြ႔တိုင္းတြင္ တိုင္းရင္းသား အဖြဲ႔အစည္းႏွင့္ ေခါင္းေဆာင္မ်ားအေနျဖင့္ သူတို႔လိုခ်င္ေသာ ႏိုင္ငံေရးစနစ္ႏွင့္ မူ၀ါဒသေဘာထား ရပ္တည္ခ်က္မ်ားကို ျပဳစုေဖာ္ထုတ္ေလ့ရိွသည္။ သူတို႔၏ လိုလားခ်က္မ်ား၊ စိုးရိမ္ခ်က္မ်ားႏွင့္ ဆႏၵသေဘာထားမ်ားကို လက္ရိွအေျခခံဥပေဒျပင္ဆင္ေရးျဖစ္စဥ္မွာ ပါ၀င္ပတ္သက္သူ Stakeholders မ်ားက သတိရလ်က္ ထည့္တြက္စဥ္းစားေပးႏိုင္ၾကေစရန္ မိမိအေနျဖင့္ လက္လွမ္းမီွသေလာက္ကို အႏွစ္ခ်ဳပ္ျဖင့္ တင္ျပေဆြးေႏြးလိုပါသည္။

၁၉၄၇ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒေရးဆြဲသည့္ကာလပင္လံုစာခ်ဳပ္အရ ျပည္မႏွင့္ေတာင္ေပၚတိုင္းရင္းသားမ်ား ပူးေပါင္း၏ တိုင္းျပဳျပည္ျပဳလႊတ္ေတာ္မွတဆင့္ အေျခခံဥပေဒသစ္ေရးဆြဲရန္ရိွလာေသာအခါ တိုင္းရင္းသားမ်ားသည္ နည္းလမ္းမ်ိဳးစံုျဖင့္ အျမင္သေဘာထား မ်ားကို စုစည္းလ်က္ တင္ျပခဲ့ၾကသည္။ အထူးသျဖင့္ ၇-၂-၁၉၄၇ မွာဖြဲ႔စည္းခဲ့ေသာ SCOUHP ေခၚ ရွမ္း၊ ခ်င္း၊ ကခ်င္တို႔ ပါ၀င္သည့္ ေတာင္တန္းသားမ်ား စည္းလံုးညီညြတ္ေရးအဖြဲ႔မွ သေဘာတူတင္ျပခ်က္မ်ားသည္ ထည့္သြင္းစဥ္းစားသင့္ေသာ အခ်က္မ်ားျဖစ္ပါသည္။ ထိုအဖြဲ႔မွ ပင္လံုညီလာခံ အႀကိဳညိွႏိႈင္းအစည္းအေ၀း(၆-၂-၁၉၄၇)တြင္ အခ်က္ (၅)ခ်က္ကို သေဘာတူဆံုးျဖတ္ခဲ့ရာ –
– ဗမာႏွင့္ တန္းတူအခြင့္အေရးရရိွေရး [အပိုဒ္(၁)]
– ခြဲထြက္လိုက ခြဲထြက္ခြင့္ [အပိုဒ္(၅)]…စသည္ကို ဦးစားေပး ထည့္သြင္းခဲ့သည္ (ပင္လံုလက္စြဲ၊ ၂၀၁၈)။
ထို႔ေနာက္ ေတာင္တန္းေဒသစံုစမ္းစစ္ေဆးေရးေကာ္မတီသို႔ အဆိုပါ SCOUHP အဖြဲ႔က ၂၁-၄-၁၉၄၇ ရက္စြဲစာျဖင့္ အခ်က္(၇)ခ်က္ပါ အဆိုျပဳလႊာကို ဆက္လက္တင္သြင္းခဲ့သည္။ ယင္းထဲက အေရးႀကီးသည့္ အခ်က္မ်ားကိုေဖာ္ျပရလွ်င္ –
– ေတာင္တန္းေဒသမ်ား ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္(internal self-determination) အျပည့္ရရိွေရးႏွင့္ မည္သည့္အခ်ိန္တြင္မဆို ခြဲထြက္ပိုင္ခြင့္ [အပုိဒ္(၂)(ခ)ႏွင့္(ဂ)]
– တိုင္းရင္းသားမ်ား၏ ႀကိဳတင္သေဘာတူညီခ်က္မပါရိွပဲ မည္သည့္ သံတမန္ဆက္ဆံေရးႏွင့္ သံအမတ္မ်ား၊ သံအရာရိွမ်ား ခန္႔ထားျခင္းမျပဳရန္ [အပိုဒ္(၃)]
– ေတာင္တန္းေဒသ(တိုင္းရင္းသား)မ်ားႏွင့္ စပ္လ်ဥ္းေသာ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒျပင္ဆင္ျပ႒ာန္း ေသာအခါ သက္ဆိုင္ရာေဒသကိုယ္စားလွယ္မ်ား၏ သံုးပံုႏွစ္ပံုႏွင့္အထက္ ေထာက္ခံမဲျဖင့္သာ ေဆာင္ရြက္ရန္ [အပိုဒ္(၅)]
– ျပည္ေထာင္စုအစိုးရ ၀န္ႀကီးမ်ားခန္႔အပ္ေသာအခါ ဗမာ၀န္ႀကီးဦးေရသည္ ေတာင္တန္းေဒသ (တိုင္းရင္းသား)မ်ားမွ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရတြင္ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္မည့္ ၀န္ႀကီးဦးေရ စုစုေပါင္းထက္ မပိုေစရ [အပိုဒ္(၇)] (The 1947 Constitution and the Nationalities: 1999)…စသည္မ်ားျဖစ္သည္။

ထို႔ျပင္ Committee of Inquiry တြင္ ကရင္အမ်ိဳးသားအဖြဲ႔ခ်ဳပ္က ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ရိွေသာ ကရင္ျပည္နယ္ ထူေထာင္သင့္ေၾကာင့္၊ ေနာက္မွသာလွ်င္ ျမန္မာျပည္မႏွင့္ျပည္ေထာင္စု၀င္အျဖစ္ ပူးေပါင္းသင့္ ေၾကာင္း ထြက္ဆိုခဲ့ရာ၊ ေရႊက်င္ကရင္မ်ားအစည္းအရံုးေခါင္းေဆာင္က အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုပံုသ႑န္ (စနစ္)ျဖစ္သင့္ေၾကာင္း၊ ဓနသဟာယနယ္ထဲတြင္ေနမွသာလွ်င္ ဗမာႏွင့္ေပါင္းလိုေၾကာင္း ထြက္ဆိုခဲ့သည္ (ေရႊအံုး ေညာင္ေရႊစာအုပ္)။ ကရင္နီ(ကယား)မ်ားကလည္း လံုး၀ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္၊ ခြဲထြက္လိုကခြဲထြက္ခြင့္၊ အခြန္ဘ႑ာ အခ်ိဳးက်ခြဲေ၀ခြင့္၊ကိုယ့္ျပည္နယ္တြင္း အမႈထမ္းမ်ား ခန္႔အပ္၊ တာ၀န္ခ်ခြင့္အာဏာ စသည္တို႔ပါ၀င္သည့္ အခ်က္ေပါင္း (၁၀)ခ်က္ကို တင္သြင္းခဲ့ပါသည္ (ခြန္မတ္ရ္ကိုဘန္၊ ၂၀၁၄)။ ၁၉၆၁ ေတာင္ႀကီးညီလာခံႏွင့္ ေနာက္ဆက္တြဲတိုင္းရင္းသားေခါင္းေဆာင္ ကိုယ္စားလွယ္ႏွင့္ေလ့လာသူစုစုေပါင္း ၃၃၀ဦးသည္ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ျပင္ဆင္ေရးဆြဲေရးအတြက္ ေတာင္ႀကီးတြင္ ၁၉၆၁ခုႏွစ္၊ ဇြန္လ(၈)ရက္ေန႔မွ (၁၆)အထိ ညီလာခံက်င္းပ ခဲ့ပါသည္။ ၁၉၄၇ ေျခ-ဥျပင္ဆင္ေရးအတြက္ ရွမ္းေခါင္းေဆာင္မ်ားကေရးဆြဲတင္ျပလာေသာ မူ(၅)ခ်က္ကို ျပည္နယ္ေပါင္းစံုမွ ကိုယ္စားလွယ္အားလံုးမွ တညီတညြတ္တည္း သေဘာတူ အတည္ျပဳခဲၾကသည္။ ၎မွာ-
(၁) ဗမာျပည္နယ္ဖြဲ႔စည္းေရး၊
(၂) ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္ႏွစ္ရပ္အား အာဏာတူေပးေရး၊
(၃) လူမ်ိဳးစုလႊတ္ေတာ္(အထက္လႊတ္ေတာ္)သုိ႔ ျပည္နယ္တိုင္းမွ အေရအတြက္ညီမွ်ေသာ ကိုယ္စားလွယ္ ေစလႊတ္ေရး၊
(၄) ဗဟိုျပည္ေထာင္စုကို ေအာက္ပါဌာနမ်ားလႊဲအပ္ေပးၿပီး က်န္ရိွေသာအာဏာ(Residuary powers)မ်ားႏွင့္ အခြင့္အေရးမ်ားကို ျပည္နယ္မ်ားသို႔ လႊဲအပ္ရန္၊
(က) ႏိုင္ငံျခားဆက္သြယ္ေရး
(ခ) ျပည္ေထာင္စုကာကြယ္ေရး၊
(ဂ) ျပည္ေထာင္စုဘ႑ာေရး၊
(ဃ) ေငြဒဂၤါးႏွင့္ ေငြစကၠဴထုတ္လုပ္ေရး၊
(င) စာတိုက္ႏွင့္ ေၾကးနန္းဆက္ကြယ္ေရး၊
(စ) မီးရထား၊ ေလေၾကာင္းႏွင့္ ေရေၾကာင္းဆက္သြယ္ေရး၊
(ဆ) ျပည္ေထာင္စု တရားစီရင္ေရး၊
(ဇ) ပင္လယ္ဆိပ္ကမ္းခြန္ေကာက္ေရး၊
(၅) ျပည္ေထာင္စုဘ႑ာေတာ္မွ်တစြာ ခြဲေ၀ေရး၊ (ေမာင္စင္ၾကယ္၊ ၂၀၁၈)။

၎ညီလာခံမွာ ျပည္နယ္မ်ားညီညြတ္ေရးအဖြဲ႔ ကိုဖြဲ႔စည္းၿပီး ဖက္ဒရယ္မူမ်ားျဖစ္ေသာ –
– ၾကြင္းက်န္အာဏာ ျပည္နယ္သို႔ထားရိွေရး၊
– ျပည္နယ္အသီးသီးတြင္ သီးျခားအေျခခံဥပေဒ ရိွေရး၊
– ဆြစ္ဇာလန္ႏွင့္ ခပ္ဆင္ဆင္ျဖစ္မည့္ ပါလီမန္စနစ္က်င့္သံုးေရး၊
– ျပည္နယ္မ်ား အားလံုး လံုး၀ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး (Complete Autonomy) ရရိွေရးႏွင့္
– ျပည္နယ္အတြင္းေရးကိစၥမ်ားတြင္ ျပည္ေထာင္စုက ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္ႏိုင္ခြင့္မရိွေရး၊
– ျပည္နယ္တိုင္း ျပည္ေထာင္စုမွ ခြဲထြက္ႏိုင္ေသာအခြင့္အေရး… စသည္မ်ားလည္း သေဘာတူ ဆံုးျဖတ္ခဲ့ၾကသည္ (ပင္လံုလက္စြဲ၊ ၂၀၁၈)။

ေနာက္ဆက္တြဲအေနျဖင့္ ဦးေန၀င္း အာဏာသိမ္းခါနီး ၂၄-၂-၁၉၆၂ ရန္ကုန္(အသံလႊင့္ရံု) ဖက္ဒရယ္မူေဆြးေႏြးပြဲတြင္ ျပည္နယ္မ်ားညီညြတ္ေရးဥကၠ႒ ဦးစ၀္ခြန္ခ်ိဳက အဖြဲ႔ကိုယ္စားသူ႔ မိန္႔ခြန္းမွတဆင့္ “ျပည္မကို ျပည္နယ္တစ္နယ္ဖြဲ႔စည္းေရး”ႏွင့္ “ၾကြင္းက်န္အာဏာ (Residuary power)မ်ားကို ျပည္နယ္မ်ားတြင္ ထားရိွေရး”ကို ထည့္သြင္းတင္ျပခဲသည္။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးေန၀င္းေခတ္(သို႔) ၁၉၇၄ ဖြဲစည္းပံုအေျခခံဥပေဒဖက္ဒရယ္စနစ္ကို တိုင္းျပည္ျပိဳကြဲေစမည့္စနစ္ဟု ထင္ေယာင္ထင္မွားလုပ္ အာဏာသိမ္းအစိုးရ ေခတ္တြင္ ႏိုင္ငံေရးစားပြဲ၀ိုင္းမရိွသည့္အတြက္ တိုင္းရင္းသားမ်ားဆႏၵသေဘာထား မ်ားမ်ားစားစား ေဖာ္ျပခဲ့ျခင္းမရိွေပ။ ဗမာႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္တစ္ခ်ိဳ႕၏ လုပ္ရပ္မ်ားကို စိတ္ပ်က္ကာ တစ္ခ်ိဳ႕တိုင္းရင္းသား ေခါင္းေဆာင္မ်ားဆိုလွ်င္ သီးျခားႏိုင္ငံထူေထာင္ေရးလမ္းစဥ္ကိုပင္ အမွန္တကယ္ အာသီသရိွခဲ့ေသးသည္။ သို႔ေသာ္ ၁၉၇၆ခုႏွစ္ မွာ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္တပ္ေပါင္းစု National Democratic Front (NDF) ေပၚေပါက္လာၿပီးေနာက္တြင္ တိုင္းရင္းသားအင္အားစုမ်ားသည္ ဖက္ဒရယ္အေရးႏွင့္ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ အျပည့္အ၀ရရိွေရးကိုသာ တစ္စိုက္မတ္မတ္ေတာင္းဆိုလာၾကသည္။
အေျခခံဥပေဒ(၁၉၇၄)ေရးဆြဲရန္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးေန၀င္း ႀကိဳးပမ္းခဲ့စဥ္တြင္ ခ်င္းလူငယ္မ်ားက ဖက္ဒရယ္အေျခခံဥပေဒအတြက္ အႀကံေပးစာတမ္းကို ၁၉၆၉ခုႏွစ္တြင္ ေရးသားေပးပို႔ခဲ့ေသးသည္ (ထိုလူငယ္အမ်ားစု အဖမ္းခံခဲ့ရေသးသည္)။ အဆိုပါစာတမ္းသည္ အမ်ားအားျဖင့္ တိုင္းရင္းသားမ်ားက အစဥ္တစ္စိုက္တင္ျပလာခဲ့ေသာအခ်က္မ်ားျဖစ္ၾကၿပီး အျခားထူးျခားသည့္အခ်က္မ်ားကမူ

 ျပည္နယ္တိုင္း (စစ္ေရးႏွင့္ ႏိုင္ငံေရးမွအပ) ႏိုင္ငံျခားႏွင့္ ဆက္သြယ္စာခ်ဳပ္ႏိုင္ခြင့္[အပိုဒ္-၂၅]
 ၾကည္းတပ္တြင္ ျပည္နယ္လူမ်ိဳးမ်ားလိုက္ အနည္းဆံုး တပ္မဟာတစ္ခုစီပါ၀င္ေသာ ျပည္ေထာင္စု ကာကြယ္ေရး ၾကည္းတပ္ ဖြဲ႔စည္းေရး [အပိုဒ္ ၂၀]
 ျပည္နယ္တိုင္း မိမိတို႔၏ သီးျခားျပည္နယ္အလံႏွင့္ တံဆိပ္မ်ားသံုးစြဲခြင့္ [အပိုဒ္ ၄၃]…ျဖစ္ပါသည္။

န.၀.တ/န.အ.ဖ ေခတ္(သို႔) ေညာင္ႏွပင္ညီလာခံႏွင့္အၿပိဳင္…

၁၉၉၀ ေရြးေကာက္ပြဲရလဒ္ကို ေလးစားလိုက္နာမႈမရိွသည့္ စစ္အစိုးရက ၁၉၉၄ခုႏွစ္မွစ၍ အေျခခံဥပေဒေရးဆြဲမႈကို တစ္ဖက္သက္လုပ္ေဆာင္လာခဲ့သည္။ ၎ျဖစ္စဥ္တြင္ တိုင္းရင္းသားအႏိုင္ရပါတီ တစ္ခ်ိဳ႕ ႏွင့္ KIA တို႔က တစိက္တပိုင္းပါ၀င္ခဲ့ေသာ္လည္း ထဲထဲ၀င္၀င္၀င္ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း မရိွခဲ့ေပ။ ယင္းအစား တိုင္းရင္းသားအင္အားစုမ်ားသည္ သီးျခားစုစည္းလ်က္ သူတို႔လိုခ်င္ေသာ “အနာဂတ္ဖက္ဒရယ္ ျပည္ေထာင္စုဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ”ႏွင့္ “ျပည္နယ္အေျခခံဥပေဒ” မ်ားကို ေညာင္ႏွပင္အမ်ိဳးသားညီလာခံ ေျခ-ဥေရးဆြဲမႈျဖစ္စဥ္ႏွင့္အၿပိဳင္ အသီးသီး ေရးဆြဲျပင္ဆင္ခဲ့ၾကသည္။ FCDCC ေခၚ ဖက္ဒရယ္အေျခခံဥပေဒ (မူၾကမ္း) ေရးဆြဲေရးႏွင့္ ညိွႏိႈင္းေရးေကာ္မတီမွ ေရးဆြဲခဲ့သည့္ မူၾကမ္းထဲက အဓိကအခ်က္မ်ားကိုေဖာ္ျပရလွ်င္-
– ျပည္နယ္ကို အမ်ိဳးသားျပည္နယ္ႏွင့္ အမ်ိဳးသားမ်ားျပည္နယ္ျဖင့္သတ္မွတ္၊ လက္ရိွျပည္နယ္မ်ားအျပင္ ဗမာ အမ်ိဳးသားျပည္နယ္၊ တနသၤာရီႏွင့္ ဧရာ၀တီအမ်ိဳးသားမ်ားျပည္နယ္စသည္ျဖင့္ သတ္မွတ္ရန္(ပုဒ္မ-၄၈/ခ)
– ျပည္နယ္အေျခခံဥပေဒမ်ားရိွရမယ္(ပုဒ္မ-၅၀)
– ျပည္နယ္မရိွေသးေသာ လူမ်ိဳးစုမ်ားအတြက္ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ႏွင့္ အမ်ိဳးသားနယ္ေျမရိွရန္(ပုဒ္မ-၅၃/ခ)
– ျပည္နယ္သစ္ဖြဲ႔စည္းခြင့္(ပုဒ္မ – ၅၅၊၅၆)
– ျပည္နယ္လံုျခံဳေရးတပ္ႏွင့္ ျပည္နယ္ရဲ(ပုဒ္မ-၅၄)
– က်န္ရိွေသာအာဏာ(Residual power) ျပည္နယ္မွာထား (ပုဒ္မ-၅၂)
– ဖက္ဒရယ္ျပည္ေထာင္စုဥပေဒျပဳအာဏာေပး၊ ကာကြယ္ေရး၊ ႏိုင္ငံျခားေရး၊ စီးပြားေရး(ေငြဒဂါၤး)၊ ဆက္သြယ္ေရး၊ ပညာေရး(ဘြဲ႔လြန္၊ သိပၸံ၊ နည္းပညာ)၊ က်န္းမာေရး၊ တရားေရး၊ စက္မႈလုပ္ငန္း (ပုဒ္မ-၁၀၃)
– ထပ္တူျပဳအာဏာ(Concurrent list)အတြက္ (၁၆)ခ်က္ထားရိွ (ပုဒ္မ-၁၀၄)
– ပါလီမန္စနစ္၊ ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ဦးေဆာင္အစိုးရ စနစ္က်င့္သံုးရန္ (ေအာက္လႊတ္ေတာ္မွ PMကို ေရြးခ်ယ္ရမည္၊ အထက္လႊတ္ေတာ္မပါ) (ပုဒ္မ-၁၁၄/ဃ)(၁၂၁)
– ႏိုင္ငံသားႏွင့္ ျပည္နယ္သားဟူ၍ (၂)မ်ိဳးသတ္မွတ္ (အေမရိကန္ႏွင့္ ဆင္တူ) (ပုဒ္မ-၁၄၇)
– ရံုးသံုးဘာသာစကား၊ အဂၤလိပ္ႏွင့္ဗမာဘာသာကို ျပည္ေထာင္စုမွာထား၊ ၎အျပင္ ျပည္နယ္အသီးသီးက လည္း ကိုယ့္အမ်ိဳးသားဘာသာစကားကို ရံုးသံုးအျဖစ္သတ္မွတ္ႏိုင္(ပုဒ္မ ၁၈၃)
– ဌာေနတိုင္းရင္းသားမ်ား မိရိုးဖလာေျမပိုင္ဆိုင္ခြင့္ (ပုဒ္မ-၁၉၅)
– ေျခ-ဥျပင္ဆင္ခြင့္ (နည္းလမ္း)၊ ျပည္ေထာင္စုအဖြဲ႔၀င္ျပည္နယ္အားလံုး၏ သံုးပံုႏွစ္ပံုေထာက္ခံခ်က္ျဖင့္ ျပင္ဆင္ရန္ႏွင့္ တစ္ခ်ိဳ႕ပုဒ္မမ်ားကို ျပည္သူ႔ဆႏၵခံယူပြဲျပဳလုပ္ရန္(ပုဒ္မ-၂၀၃)။

ထို႔ျပင္ တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးမ်ားေကာင္စီ(ENC)က ၂၀၀၅ခုႏွစ္မွာ ခ်မွတ္ခဲ့သည့္ အနာဂတ္ ဖက္ဒရယ္ေျခ-ဥေရးဆြဲရာတြင္ အေျခခံရမည့္ “လမ္းညြန္အေျခခံမူမ်ား” ဆိုသည့္စာတမ္းမွာလည္း ျပည္နယ္အေျခခံဥပေဒရိွေရး၊ ၾကြန္းက်န္အာဏာျပည္နယ္ထံထားရိွေရး၊ Secular State ျဖစ္ေရး၊ ျပည္နယ္သစ္ဖြဲ႔စည္းခြင့္ရိွေရး စသည့္အခ်က္မ်ားကို ထည့္သြင္းခဲ့သည္။ ျပည္နယ္အေျခခံဥပေဒမ်ားကိုလည္း မူၾကမ္းအျဖစ္ အသီးသီးေရးဆြဲျပဳစုၾကသည္။ NCA ႏွင့္ ၂၁ရာစုပင္လံုေဆြးေႏြးမႈျပည္ေထာင္စုၿငိမ္းခ်မ္းေရးညီလာခံကို ဦးသိန္းစိန္ေခတ္က (၁)ႀကိမ္၊ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ေခတ္က (၃)ႀကိမ္က်င္းပႏိုင္ခဲ့ၿပီး ျပည္ေထာင္စုသေဘာတူစာခ်ဳပ္ကိုလည္း အစိက္အပိုင္း(၁)တြင္ ၃၇ခ်က္၊ အစိက္အပိုင္း (၂)တြင္ ၁၄ခ်က္၊ စုစုေပါင္း (၅၁)ခ်က္ကို ခ်ဳပ္ဆိုထားႏိုင္ခဲ့သည္။ ထိုအခ်က္မ်ားကို NCA စာခ်ဳပ္ ပုဒ္မ ၂၀(စ)ႏွင့္ ၂၂(ဃ)အရ ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္က အေျခခံဥပေဒမွာ ထည့္သြင္းရန္တာ၀န္ရိွသည္ႏွင့္အညီ လက္ရိွေျခ-ဥျပင္ဆင္ေရးေကာ္မတီက မျဖစ္မေန လုပ္ေဆာင္ရမည္။သို႔ေသာ္ ၀မ္းသာစရာဆိုရမလား၊ ၀မ္းနည္းစရာဆိုရမလား၊ အဆိုပါ ၅၀ ေက်ာ္ေသာအခ်က္ထဲမွ ၉၉.၉ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ လက္ရိွအေျခခံဥပေဒတြင္ပါရိွၿပီးသား (သို႔) အထူးတေလထည့္သြင္းရန္မလိုအပ္ေသာ မူေပၚလစီအဆင့္ႏွင့္ တိုက္တြန္းခ်က္မ်ား ျဖစ္ေနသည္။ ေျခ-ဥျပင္ဆင္ေရးတြင္ အက်ံဳး၀င္သည္ဟု ေျပာပေလာက္ေသာအခ်က္မ်ားဆိုလွ်င္ ႏိုင္ငံေရးက႑ထဲက ႏိုင္ငံေရးႏွင့္ လူမ်ိဳးေရးအရ တန္းတူအခြင့္အေရး ရရိွေရး ဆိုသည့္အခ်က္ႏွင့္ က႑အသီးသီးတြင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အနည္းဆံုး(၃၀) ရာခိုင္ႏႈန္းပါ၀င္းေရး ဆိုသည့္အခ်က္၊ ေျမယာက႑ထဲက ႏိုင္ငံသားမ်ား ေျမပိုင္ဆိုင္ခြင့္ ဆိုသည့္အခ်က္တို႔သာ ရိွပါသည္။
ထို႔ျပင္ ၂၁ရာစုပင္လံု ႏိုင္ငံေရးေဆြးေႏြးပြဲတြင္ လက္ရိွအခ်ိန္အထိ ညိွႏိႈင္းမရျဖစ္ေနေသးေသာ တိုင္းရင္းသားအဖြဲ႔မ်ားတင္ျပသည့္အခ်က္မ်ားလည္း တည့္သြင္းသင့္ပါသည္ (စာအုပ္စာတမ္းမ်ားရိွပါသည္)။ ထိုအထဲတြင္အဓိကအခ်က္မ်ားကိုေဖာ္ျပရလွ်င္ ႏိုင္ငံေတာ္အမည္နာမကိစၥ၊ တိုင္းရင္းသားမ်ား ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္၊ ျပည္နယ္အေျခခံဥပေဒေရးဆြဲခြင့္၊ ဗမာအေျခခံျပည္နယ္ဖြဲ႔စည္းေရး၊ ျပည္ေထာင္စု (ဖက္ဒရယ္)တပ္မေတာ္ကိစၥ၊ ျပည္နယ္လံုျခံဳေရးတပ္မေတာ္ကိစၥ၊ သဘာ၀သယံဇာတခြဲေ၀ေရး (ျပည္နယ္မ်ားက အမ်ားစု အက်ိဳးခံစားလို)၊ မိခင္ဘာသာစကားအေျချပဳပညာသင္ၾကားေရးစနစ္၊ ရံုးသံုးဘာသာစကားကိစၥ၊ ဘာသာေရးအေျခမခံေသာႏိုင္ငံေတာ္ျဖစ္ေရး၊ တိုင္းရင္းသားမ်ား ရိုးရာဓေလ့ထံုးတမ္း အရ ေျမပိုင္ဆိုင္မႈ စသည္မ်ားေတြ႔ရပါသည္။ ထို႔ျပင္ FPIC ေခၚေဒသခံျပည္သူမ်ား ႀကိဳတင္သိရိွ၍ လႊတ္လပ္စြာဆံုးျဖတ္ေသာ ဘာတူညီမႈရယူရန္ဆိုသည့္အခ်က္လည္း ရိွပါသည္။

NCA ျပင္ပ တိုင္းရင္းသားမ်ား ဖက္ဒရယ္အေျခခံမူေဆြးေႏြးမႈ
၂၀၁၆ခုႏွစ္ KIA အေျခစိုက္ မိုင္ဂ်ာယန္ၿမိဳ႕တြင္ တိုင္းရင္းသားအင္အားစု(EAOs plus NBF & UNA) ညီလာခံတစ္ရပ္က်င္းပခဲ့စဥ္က ဆံုးျဖတ္ခဲ့သည့္အတိုင္း အနာဂတ္ ဖက္ဒရယ္အေျခခံဥပေဒအတြက္ တိုင္းရင္းသားအားလံုးလက္ခံမည့္ မူတစ္ရပ္ေရးဆြဲျပဳစုေနဆဲျဖစ္ပါသည္။ လက္ရိွတြင္ ဒုတိယမူၾကမ္း အဆင့္သာရိွေသးၿပီး ဆက္လက္၍အခ်ိန္ယူေဆာင္ရြက္သြားရန္ ရိွသည္ဟုသိရသည္။ ယင္းစာတမ္း(မူႀကမ္း) သည္ အမ်ားအားျဖင့္ အထက္တြင္ ေဖာ္ျပသည့္ တိုင္းရင္းသားေခါင္းေဆာင္/အဖြဲ႔ အစည္းမ်ား၏ ျပဳစုတင္ျပခ်က္မ်ားႏွင့္ ထပ္တူက်သည္ကို ေတြ႔႔ရပါသည္။ (မူၾကမ္းသာျဖစ္ၿပီး၊ အတြင္းထဲမွာေဆြးေႏြးသည့္ အဆင့္ျဖစ္၍ အေသးစိတ္မေဖာ္ျပေတာ့ေျခ)။
နိဂံုးခ်ဳပ္၊ သံုးသပ္ခ်က္
အေျခခံဥပေဒျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးအတြက္ တပ္မေတာ္က စိတ္ဆႏၵနည္းပါးလြန္းေနေသးျခင္း၊ NLD အစိုးရအေနျဖင့္ တိုင္းရင္းသားအေရး နားလည္ခံစားေပးႏိုင္မႈ နည္းေနေသးျခင္း၊ လႊတ္ေတာ္တြင္း ေျခ-ဥျပင္ဆင္ေရးျဖစ္စဥ္တြင္ တိုင္းရင္းသားပါတီအမတ္မ်ား ပါ၀င္မႈပမာဏ နည္းပါးလြန္းျခင္းႏွင့္ လက္နက္ကိုင္ အဖြဲ႔အစည္းမ်ား ပါ၀င္ႏိုင္မႈမရိွျခင္းႏွင့္ အျပန္အလွန္ ယံုၾကည္မႈနိ္မ့္က်လြန္းျခင္း… စသည္တို႔ေၾကာင့္ လက္ရိွ လႊတ္ေတာ္တြင္းေျခ-ဥျပင္ဆင္ေရးျဖစ္စဥ္ကို တိုင္းရင္းသားမ်ားအေနျဖင့္ ႀကီးႀကီးမားမားမထားရိွေပ။ သို႔ေသာ္လည္း အနည္းဆံုးအားျဖင့္-
– ျပည္နယ္မ်ား မိမိဘာသာ ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ေရြးခ်ယ္ခန္႔အပ္ခြင့္၊
– မိခင္တိုင္းရင္းသားဘာသာစကားအေျခခံ ပညာသင္ျခားေရးစနစ္၊
– ျပည္နယ္အသီးသီးက ဗမာ၊ အဂၤလိပ္ဘာသာစကားအျပင္ ကိုယ့္ျပည္နယ္တြင္ အမ်ိဳးသားဘာသာစကား ကို ရံုးသံုးဘာသာစကား အျဖစ္သတ္မွတ္ခြင့္ (အိႏိၵယႏိုင္ငံကဲ့သို႔)၊
– သဘာ၀သယံဇာ(စီမံခန္႔ခြဲခြင့္ႏွင့္၊ အက်ိဳးျမတ္ခြဲေ၀ခြင့္)တြင္ ျပည္နယ္က ဗဟိုထက္ပို၍အက်ိဳးခံစားခြင့္၊
– တိုင္းရင္းသားမ်ား(ဓေလ့ထံုးတမ္းပိုင္)ေျမပိုင္ဆိုင္ခြင့္၊
– FPIC ေခၚေဒသခံျပည္သူမ်ား ႀကိဳတင္သိရိွ၍ လႊတ္လပ္စြာဆံုးျဖတ္ေသာ ဘာတူညီမႈရယူခြင့္၊
– သာသနာေရးတန္းတူခြင့္ (ပုဒ္မ ၃၆၁)ျပင္ဆင္ေရး။
– တပ္မေတာ္က လႊတ္ေတာ္မွာ ၂၅ရာခိုင္ႏႈန္းႏွင့္ လံု-နယ္၀န္ႀကီးဌာန ရယူထားသည္ကို ျဖတ္သိမ္းေရး၊
– ျပည္ေထာင္စုဥပေဒျပဳဇယား(၁)ထဲက အမ်ားစုကို ျပည္နယ္ဇယား(၂)သို႔ လႊဲေျပာင္းေရး၊
– ႏိုင္ငံေရးရာထူးႏွင့္ သံတမန္မ်ားခန္႔အပ္ရာတြင္ ဗမာမဟုတ္ေသာ တိုင္းရင္းသားမ်ားထဲက အနည္းဆံုး (၄၀)ရာခိုင္ႏႈန္း ပါ၀င္ေစေရး … စသည့္အခ်က္မ်ားကို မျဖစ္မေန လက္ခံထည့္သြင္းသင့္သည္။

ထို႔ျပင္ တိုင္းရင္းသားေခါင္းေဆာင္မ်ားက လြတ္လပ္ေရးကာလကတည္းကေန ယေန႔အထိ တစ္စိုက္မတ္မတ္ လိုလားေတာင္းဆိုခဲ့ေသာ လူမ်ိဳး/မ်ားအေျခခံျပည္နယ္ဖြဲ႔စည္းေရး (ဗမာအေျခခံျပည္နယ္)၊ ဖက္ဒရယ္ တပ္မတာ္(ျပည္နယ္လံုျခံဳေရးတပ္မေတာ္)၊ ျပည္နယ္ရဲ၊ ၾကြင္းက်န္အာဏာျပည္နယ္မွာထားရိွေရး၊ ျပည္နယ္အေျခခံဥပေဒ၊ ခြဲထြက္ခြင့္ကို တားျမစ္ျခင္းမရိွေရး၊ ျပည္နယ္အမ်ားစု သေဘာတူညီခ်က္မရိွဘဲ ေျခ-ဥျပင္ဆင္ခြင့္မရိွေစေရး… စသည့္ အခ်က္မ်ားကိုလည္း မျဖစ္မေန ေဆြးေႏြးရေပမည္။ ထိုအခ်က္မ်ား (အမ်ားစု) ညိွႏိႈင္းေက်ာ္လႊား ႏို္င္မွသာလွ်င္ တိုင္းရင္းသားမ်ားလုိလားေသာ စစ္မွန္သည့္ ဖက္ဒရယ္ျပည္ေထာင္စုစနစ္ ေပၚထြန္းလာမွာျဖစ္ၿပီး ခိုင္မာေသာ ၿငိမ္ခ်မ္းေရးလည္း တည္ေဆာက္ႏိုင္မည္ျဖစ္ပါသည္။